Azerbaycan tarihinde “20 Yanvar Katliamı” olarak bilinen kanlı olaylar, 20 Ocak 1990 tarihinde vuku buldu.

Azerbaycan toprakları üzerindeki Ermeni emellerinin göstergesi olan bu olaylar, Rus – Ermeni işbirliğinin en somut örneklerindendir.
1988'den itibaren Dağlık Karabağ’ı Azerbaycan'dan koparmak için faaliyetlerini artıran Ermenistan, 1989 Aralık ayında, kendi Sovyet Yüksek Konseyi’nin aldığı bir kararla Dağlık Karabağ’ın Ermenistan ile birleştiğini açıkladı.

Bakü'de yüz binlerce insan bu karara tepki göstererek mitingler düzenledi. Dağılmak üzere olan Sovyetlerin o dönemki yönetimi, mitinglere engel olmak ve bir yerde Azerbaycan halkını susturmak için, 26 bin kişilik tanklı ve zırhlı araçlarla donanmış ordusu ile Bakü’ye yürüdü.
Nihayetinde 20 Ocak 1990 gecesinde, yolları kapamış olan silahsız sivil halka ateş ederek ve tanklar altında ezerek Bakü’nün merkezine kadar geldiler. O gece 130’u Bakü’de olmak üzere 147 sivil hayatını kaybetti, yüzlerce sivil yaralandı ve gözaltına alındı.

Sovyet Ordusu’nun Bakü’yü kontrol etme çabasına rağmen, “20 Yanvar” (20 Ocak) şehitlerinin cenaze törenine bir milyon kişi katıldı. Şehitler, 31 Mart 1918'de bir başka Ermeni saldırısı sonucu hayatını kaybetmiş olan Azerbaycanlıların mezarlarının bulunduğu yere yani bugünkü ismi ile “Şehitler Hıyabanı”na defnedildi. Bu mezarlık, Sovyet döneminde park haline getirilmiş ve “Dağüstü Park” adı verilmişti.
Bir süre sonra dağılan SSCB’nin tüm diğer cumhuriyetleri gibi Azerbaycan da bağımsızlığına kavuştu, ancak bir farkla, 20 Yanvar’da verilen mücadele ve kaybedilen sivil canların karşılığında.

Azerbaycan’da görev yaptığım dönemde Bakü’ye gelen tüm resmi ve özel konuklarımı ilk olarak “20 Yanvar” şehitlerinin de içerisinde bulunduğu “Şehitler Hıyabanı”na götürürdüm. Burada olayları anlatırken adeta yaşardım.

İşte tam da bu nedenle Azerbaycan’ın son dönemde Karabağ’ı yeniden Azerbaycan toprağı yapmaya yönelik 44 gün süren ve 10 Kasım 2020’de sona eren büyük başarısı, hiç de azımsanmayacak ve tam tersine yüceltilecek bir mücadelenin hayata geçirilmiş halidir.
Bu olaylar bize unutmamamız gereken bazı konuların beynimize işlenmesini sağlamıştır. Bunlar; 1) Rus Rustur, Rusluğunu her zaman yapar. 2) Ermeni Ermeni'dir, Ermeniliğini her zaman yapar. 3) Rus-Ermeni dosttur.