Gül her iklimde yetiştirilebilir ama, onun has bahçesi bizim şiirimiz, türkümüz, şarkılarımız ola geldi. Mehmet Özbek’in derlediği Kerkük türküsünde beyaz ve kırmızı güllerden söz ediliyor.
“Beyaz gül kırmızı gül
Güller arasından gelir
Yarım geymiş beyaz ezye
Sabbah namazından gelir
…..”
Derler ki, Adem ile Havva’nın üzerinde kuruyup yere dökülen cennet yaprakları, güzel kokulu uç vermiş. Gül de bunlardan biriymiş. Hazreti Muhammed’in terinden doğmuş. Yunus, sarı çiçeğe “Gül sizin nenüz olur?” diye sorar da çiçek “İy Derviş, gül Muhammed teridür,” der... Süleyman Çelebi de ‘’Terlese güller olurdu her teri / Hoş direrlerdi terinden gülleri’’ dizeleriyle dile getirmiş. İnanç dünyamızda gül, Hz. Muhammed’i, Hz. Ali ve oğullarını simgeler.
Pir Sultan Abdal, gül motifini en çok işleyen âşıklarımızdandı. Üç değişik deyişinden birer dörtlük örnek vermek istedim:
“Fatma Ana Şah Ali'nin gelini
Miraç'a inerken öptü elini
Haksızlara koklatmazdı gülünü
Muhammed'in bergüzarı bu diye”
“Havanın yüzünde sema tutarken
Ab-ı kevser şarabından içerken
Muhammet gül ü reyhanın seçerken
Turnalar Ali’mi görmediniz mi?”
Emanet âlemde adem bir güldür
Geldi dost kokusu ol güle düştü
Adem'e âşıklar beli dediler
Feryat ile figan bülbüle düştü
Pîr Sultan’ın dost bağı gül rengiydi. Bu kavram, Hz. Ali'yi çağrıştırmaktaydı. Birkaç dörtlük daha ekleyelim:
“Sevdiğim, bağında güllerin gonca
Usuldur boyların, bellerin ince
Adı güzel imamların önünce
Kerbelâ'da şehit düşemem m’ola”
“Pîr Sultan haber ver dosttan
Bülbül ötüyor kafesten
Hem gül ağlar, hem gülistan
Ah Hüseyin, vah Hüseyin”
“Bir gül ile gülistanı seyrettim
Seher yelleriyle esen Ali'dir
Muhammed kılavuz Mahşer yerinde
İslâmın sancağın çeken Ali'dir”
Pir Sultan idama giderken, musahibi Ali Baba, taşlamaya kıyamamış. Pir Sultan geçerken taş yerine elindeki gülü atıvermiş. Bunu gören Pir Sultan öyle üzülmüş ki, şunları demeden edememiş:
“Pir Sultan Abdal'ım can göğe ağmaz
Hak'tan emr olmazsa irahmet yağmaz
Şu ellerin taşı hiç bana değmez
İlle dostun gülü yaralar beni.”
Gülün kat kat olan taç yaprakları ile ruhun manevi kapısı olan kalbin kat kat olması arasında bağlantı kurulur.
Hıdırellez’de gül ağacının altına niyet küpü konulur. Gül ağacı, dalına niyet çaputu bağlanır.
Gül türlü sevda yangınlarının ilk kıvılcımı gibi. Ne güzel şu Bayburt türküsü:
“Ey gül dalı gül dalı
Oldum sana sevdalı
Gördüğüm günden beri
Sinem aşkınla dağlı…”
Ozanlarımız, gülü sevgilinin yüzüne, yanağına, ağzına hatta kulağına benzetirler.
Eskiler, gül bulunmayan bahçeye girmeye değmez, gül olmayan bahara, geldi sayılmaz, derlerdi. O yüzden bahara “gül mevsimi” adını vermişlerdi. Gül konulu minyatür ve resimler geleneksel güzel sanatlarımızın gözdesiydi.
Ümmi Sinan’ın, “Gül alurlar gül satarlar/ Gülden terazi tutarlar/ Gülü gül ile tartarlar/ Çarşı pazarı güldür gül” mısralarını içeren ilahisine, bir Divriği türkümüz, cevap verir gibi:
“Aşan bilir karlı dağın ardını / Çeken bilir ayrılığın derdini / Bülbül kaça aldın gülün narhını / Gül alıp satmanın zamanı değil,”
Kültür hayatımıza getirdiği güzelliklerden yararlanmasını bilen halkımız, gül ile ilgili onlarca atasözü ve deyim üretmiş. Birkaçı şöyle:
Gül bahçemi gör de baharımı anla.
Gülü seven dikenine katlanır.
Gül çengelsiz yar engelsiz olmaz.
Gülüne bak, goncasını al.
Gül güdük amma kokusu güzel, servi büyük amma yapısı güzel.
Güldükçe yüzünden güller açılmak.
Güllük gülistanlık.
Gülün kadrini bülbül bilir.
Gülü yad ettikçe bülbülün feryadı artar.
