Konya’da şehit edilen Gemerekli Ali Kemalî Efendi’yi pek çoğunuzun bilmediğini sanıyorum. … Onun hayatı tam anlamıyla bir ibret vesikasıdır. Birkaç yazımda size ondan söz etmek istiyorum.
Gemerekli Ali Kemalî Efendi, 4 Ekim 1920’de Konya’da isyan eden milli mücadele karşıtları tarafından şehit edilmişti.
Önce hayatının bir bölümünü anlatayım:
Ali Kemâlî Efendi,1853 yılında Sivas’ın Gemerek ilçesinde doğdu. Bostancıoğullarından Müderris Ömer Efendi’nin oğluydu. Annesi ise, Bünyan’ın Çiftlik köyünden Hanedan Oğullarına mensuptu. Dedesi Ali Efendi de ulemaydı.
Ömer Efendi vefat edince, üç yaşındaki Ali Kemâlî, bir sene dedesinin, sonra dayısının yanında kaldı. İlk öğrenimini burada yaptı. Ancak, babalığının bir hareketine üzüldüğü için Gemerek’ten ayrıldı, izini kaybettirdi.
Kayseri, İçel, Gaziantep, Kilis, İstanbul, Halep, Şam ve Mısır’da çeşitli medreselerde okudu. Buralarda Arapçayı, Kıbrıs Magosa’da ise Rumca ve Lâtince öğrendi.
Daha sonra Ermenek’te mantık ve felsefe ilminde ünlü Deli Şükrü Efendi medresesine girdi. Teveccüh kazandı. İcazet aldı. İçelli Müderris Kazasker Aynî Efendi’nin yanına gitti. Tefsir ve fıkıh öğrenimi gördü. Bir icazet de ondan aldı.
Ali Kemali Efendi, Konya’ya gelip yerleştiğinde otuz üç yaşındaydı. Konya ulemasının hayranlığını kazandı. Önce İplikçi Medresesi Müderrisliği’ne getirildi. Bu görevde iken, 1890 yılında Konyalı Yakup Dedeler’den İbrahim Efendi’nin kızı Emine Hanım’la evlendi. Daha sonra Ziyâiye ve Feyziye Medreseleri müderrisi olarak hizmet etti, pek çok öğrenci yetiştirdi.
Medreselerin eğitim sisteminden memnun değildi. Mekteb-i İdadi öğretmenliğine atamasını yaptırdı. Uzun yıllar bu okulda Arapça, Farsça ve ulum-ı diniye (dini ilimler) hocalığı yaptı. 1907 yılında Konya’da Hukuk Mektebi açılınca, burada Mecelle-i Ahkâmı Adliye (aile, borçlar, eşya ve yargılama hukuku) müderrisliğinde bulundu.
Ali Kemâli Efendi, pek çok eser verecek çapta bir âlim olmasına rağmen, talebe yetiştirmeyi eser yazmaya tercih etmişti. Yalnız; Mizanü’l-Mantıkü’l-İsagoci isminde Arapça bir ilmi eserle, tasavvufi alanda kaleme almış olduğu Hayalât isimli bir risalesi vardı.
1912 yılında İttihat ve Terakki Partisi’nden milletvekili seçildi. Konya’yı temsil etti. 1. Dünya Harbi ve Millî Mücadele yıllarında büyük görevler üstlendi, Konya’da Türk Ocağı’nın şubesini açtırdı. Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Konya Hey’eti Merkeziyesi başkanalığını yaptı. Milli ordunun ihtiyaçlarının karşılanması için Yalvaçlı Ömer Vehbi Efendi ile birlikte büyük gayret gösterdi.
Anadolu topraklarını işgale edilmekteydi. Kuva-yı Milliye'nin teşkilatlanmasını önlemek için İstanbul hükümetinin fetvalarına karşı, Anadolu’daki hareketin ulvî bir dava olduğunun kabulünde, kimi din adamlarının rolü çok büyük rolü olmuştu.
Mustafa Kemal, İstanbul hükümetinin fetva atağına karşı Ankara Müftüsü Börekçizade Rıfat Efendi'nin fetvasına müracaat etmişti.
Çünkü, din adamları toplumun heyecanını, nabzını elinde tutan manevi liderlerdi. Bu din adamlarından biri de Sivaslı Ali Kemalî Hoca'ydı.
İtalyanlar, 7 Ocak 1919'da Konya'yı işgal ettiler. 26 Nisan’da önemli miktarda asker gönderdiler. İngilizler de Bağdat Demiryolunu ele geçirmek için 80 kişilik bir birlikle İtalyanlara katıldı.
Konya halkı işgale karşı önce şaşkınlık yaşadı. Ancak uzun sürmedi. Sivaslı Ali Kemali ve onun gibi düşünen Konya aydınları başta olmak üzere halk arasında kıpırtılar başlamıştı. İstanbul Hükümeti bu kıpırtılardan hoşlanmadı.
Gemerekli Ali Kemalî efendinin ne yaptığını yarın anlatacağım:
