Sevgili dostlar, üç günden beri iyilik konusunda düşüncelerimi yazıyorum. Dün, Yunus Emre’nin bir şiirinin adını yazıma başlık yapmıştım. Bugün de başka şiirinden aldığım dizeyi yasıma başlık yaparak konuya devam edeyim. Onlarcasından örnekler vermek elbette mümkün. Ama, tasavvufta iyilik ve merhamet konusunu Yunus Emre ve Mevlana’nın hikmetli sözlerinden daha açık anlatabilir miyim?.

İkisi de tasavvuf edebiyatında iyilik, merhamet ve karşılıksız sevgi konularını eşsiz şekilde işleyen büyük kılavuz olmuşlardı.

İnsana değer vermek, hoş görmek, gönül kırmamak üzerine bizlere rehber olmuş onlarca gönül dostunun sesine kulak verebiliriz:

"Bir kez gönül yıktın ise bu kıldığın namaz değil / Yetmiş iki millet dahi elin yüzün yumaz değil"

Bu sözleri söyleyen Yunus, şiirinde kılınan namazların ve ibadetlerin, eğer bir gönül kırıldıysa boşa gideceğini söylemişti. En büyük iyiliğin bir gönle girmek olduğunu şu dizelerle vurguladı:

"Erenler buyruğudur gönül yapan erer menzile / Bir gönül yaptın ise yüz bin hacca vardın ise" Yani: Bir insanın kalbini kazanmak ve ona iyilik etmek, yüz bin kez hacca gitmekten daha hayırlıdır, demek istiyordu.

“Sana zarar verene bile iyilikle yaklaşmak,” diyebiliriz ki, tasavvufun en üst derecesidir. Bu zirveye, şu dizelerden yalın bir dille söylemek mümkün mü?

Dervişlik der ki bana

Sen derviş olamazsın..

Gel ne diyeyim sana

Sen derviş olamazsın

Dövene elsiz gerek

Sövene dilsiz gerek

Sen derviş olamazsın..

Derviş gönülsüz gerek

Derviş yunus gel imdi

Ummanlara dal imdi

Ummana dalmayınca

Sen derviş olamazsın.

Yunus’un şiirlerinin yerini Mevlâna’da hikayeler almıştı. Özetleyeceğim hikâyede bir kör, sokakta herkesten sadaka ister ama kimse ona yardım etmiyordu. Derken bilge bir derviş gelmiş, adama para vermek yerine kulağına güzel ve sevgi dolu sözler fısıldamış, ona değer vermişti. Adamın ruhu aydınlanmıştı. Mevlânâ burada, maddi yardımdan ziyade insana sevgi ve şefkat göstermenin, onun ruhunu iyileştirmenin en büyük iyilik olduğunu anlatıyordu.

Mevlâna’nın yedi öğüdünü hepiniz bilirsiniz:

“Cömertlik ve yardım etmede akarsu gibi ol.

Şefkat ve merhamette güneş gibi ol.

Başkalarının kusurunu örtmede gece gibi ol.

Hiddet ve asabiyette ölü gibi ol.

Tevazu ve alçakgönüllülükte toprak gibi ol.

Hoşgörülükte deniz gibi ol.

Ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi ol.”

Görülmektedir ki, yedi öğüdünden üçü, tamamen toplumsal iyilik ve acımak üzerine:

"Cömertlik ve yardım etmede akarsu gibi ol." İyilik yaparken ayrım yapma, herkese ulaş. “Şefkat ve merhamette güneş gibi ol." Herkesi ısıt, karşılık bekleme."Başkalarının kusurunu örtmede gece gibi ol." İyilik, başkalarının ayıplarını yaymamaktır.

Mevlâna’ya göre iyi insan çevresine güzellik yayardı. Örneğe göre, gül, kendisine batan dikene bile güzel koku ile karşılık verirdi. İnsan da kendisine kötülük eden coğrafyaya veya kişilere iyilik kokusu saçmalıydı.

Yunus Emre’ye iyilik yapmanın yolu, gönül yapmak, incitmemek ve sadelikten geçiyordu.. Yöntemi, arı, duru, şiirlerle doğrudan doğruya seslenmekti. Yaradılanı Yaratandan dolayı hoş görmek ise temel ilkesiydi. Mevlâna’nın yolunda kusurlları örtmek, cömertlik, evrensel şefkat vardı. Farsça hikâyeler, metaforlar ve derin felsefe yöntemiydi. Temel ilkesi ise, her varlıkta İlahi ışığı görüp aşkla hizmet etmekti.

Mevlânâ'nın Mesnevî'sinde "İyilik yapanın iyilik bulacağına dair" pek çok hikâye bulunuyordu. Yunus’un felsefesini iki kelimede özetleyebiliriz:

“Sevelim Sevilelim."