İyiliğin ilkelerini yazarken, karşılıksız ve beklentisiz yapılmalı demiş ve bir ata sözü yazmıştım:

"İyilik et denize at, balık bilmezse Hâlik (Yaratıcı) bilir. "

Şöyle açıklayabiliriz: “İyilik yaparken karşı taraftan teşekkür, övgü ya da bir çıkar beklenmemeli. Denize, nehre atılan bir şeyin akıntıya kapılıp gitmesi gibi, yapılan iyilik de serbest bırakılmalı ve unutulmalı.

İyilik yaptığınız insan kıymet bilmeyebilir, hatta nankörlük edebilir. Bu durum sizi iyilik yapmaktan alıkoymasın. İyiliğin değerini "balık" bilmese de olur.

Konuyu şöyle bir sonuca bağlayabilirim: “İyilik gizli de kalsa, karşılığı insanlardan gelmese de her şeyi gören ve bilen bir Yaratıcı vardır. Yapılan hiçbir güzel davranış boşa gitmez; er ya da geç sahibine huzur, bereket veya manevi bir ödül olarak geri döner.”

Sıkça bir serzenişle karşılaşırız: “Ben ona o kadar iyilik yaptım, o bana nankörlük yaptı.” Hayal kırıklığının yansıması da olsa, İyiliği bir "ticaret" veya "borç-alacak" ilişkisi olarak görmemek gerekir.

Atasözlerimiz içinde kafiyeli, yani uyaklı, seçili olanlar var ki, akılda kalıcılığı artırır. Bir örnek vereyim:

“Ne verirsen elinle o gider seninle" (ya da halk arasındaki yaygın söylenişiyle "ne verirsen elinle, o gelir seninle"

İyilikten, yardımlaşma ve yapılan hayırlardan karşılık beklenmemesini belerttik. Ama, öte dünya, “ahiret” inancı, bu dünyada malından, mülkünden veya emeğinden vererek yapılan hayırların, ahirette ve manevi huzurda ödüllendirileceğini ifade ediyor.

Benzer bir atasözümüz daha var:

"Ne ekersen, onu biçersin."

Şunu anlıyoruz. Maddi olarak bir karşılık beklemesek de, "Ne kadar küçük olursa olsun, hiçbir iyilik boşa gitmez."

Hz. Muhammed iyiliğin tanımını, önemini ve kullara kazandırdıklarını pek çok hadis-i şerifinde dile getirmiştir:

“İyilik, güzel ahlaktır.” (Müslim, Birr 15)

“İyilik, gönlünü huzura kavuşturan ve içine sinen şeydir; kötülük ise insanlar sana fetva verseler bile, gönlünü huzursuz eden ve içinde kuşku bırakan şeydir.” (Dârimî, Büyû', 2)

“Her iyilik bir sadakadır.” (Buhârî, Edeb 33; Müslim, Zekât 56)

“Hayra vesile olan, hayrı yapan gibidir.” (Tirmizî, İlim 14)

“İnsanlara teşekkür etmeyen Allah’a şükretmez.”

(Tirmizî, Birr 35)

“Yumuşak davranmayan hayır yapmamış olur.” (Müslim, Birr 74)

“Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden emin olduğu kişidir.” (Buhârî, Îmân 3-4)

Tasavvuf edebiyatında iyilik yapmak, Allah'ın rızasını kazanmanın ve insanın nefsini kibirden arındırmasının en temel yolu olarak kabul edilir. Buradaki iyilik anlayışı şu temel esaslara dayanır:

Tasavvufta insan, Allah'ın sureti veya tecellisidir. İnsana yapılan her iyilik, doğrudan Allah'a yapılmış sayılır. Esas olan, çıkar gözetmeden, karşılık beklemeksizin insanlara yapılan iyiliktir.

Yunus Emre’nin "Yaradılanı hoş gör, yaratandan ötürü" düsturu bu anlayışın özetidir.Din, dil, ırk farkı gözetmeksizin bütün varlıklara merhametle yaklaşılır. Çünkü, iyilik, kibirden uzak bir tevazu (alçak gönüllülük) göstergesidir.

İyilik yapmak, bencilliği ve egoizmi yok eder. İnsan, başka birinin derdiyle dertlenerek (cömertlik ve özveri ile ) nefsini eğitir.

Hakiki iyilik, kötülüğe bile iyilikle karşılık verebilmektir.

Her şeyin Allah'ın birliği içinde bir olduğunu bilen derviş, başkasına yaptığı iyiliği aslında kendine yapmış gibi görür. Sevgi ve hoşgörü, tüm erdemlerin kaynağıdır.

Gelecek yazımız gönülleri hoş etmek gerekliliği üzerine olacak