Leblebi toplumumuzda oldukça kabul gören bir kuruyemiş türüdür.
Bunun nedenlerinin başında; nohut gibi ülkemizde üretimi yaygın olan ve birçok yerde yetişebilen bir bakliyattan yapılması gelir. Tabi buna bağlı olarak diğer kuruyemiş türlerinden ucuz olması da önemli faktörler arasında sayılabilir. Geniş bir kitleye hitap etmesi nedeniyle de tüketim alışkanlığı oluşturmuştur.
Leblebinin türleri vardır; sarı, beyaz, sade, tuzlu, acılı, şekerli, çıtır, susamlı, meyveli, bitter, tarçınlı, kahveli v.b.
Ayrıca yörelere göre yapılışında farklılıklar arz edenler de vardır; Çorum leblebisi, Tavşanlı leblebisi, Denizli leblebisi, Kula leblebisi, Sandıklı leblebisi, Seydişehir leblebisi gibi...
Leblebi çeşitlerimizin her biri ayrı bir lezzet verir ve tüketenine keyif verecek güzelliktedir. Ancak birisi var ki onu tarif etmek için "Bir leblebiden fazlası" ifadesini kullanacağım. Bu leblebinin adı, ülkemizde son dönemde daha yoğun bir şekilde duyulmaya başlayan coğrafi işaretli Ağın leblebisi. Bir leblebiden fazlası dememdeki neden ise sadece verdiği lezzet değil, yapılışındaki farklılık, nohutunun ve yapım malzemelerinin özellikli oluşu ayrıca yedikten sonra vücutta rahatsızlık vermemesi gibi unsurlardır.
Yazımın başlığına ismini veren Ağın leblebisi, Elazığ'ın Ağın ilçesinde yetişen bir nohut türünden ve farklı bir yöntemle yapılır. Ağın leblebisinin yapılışındaki farklılığı ve özellikleri;
1. Nohut, tuzlu suda belli bir oranda haşlanır. Nohutun haşlanma oranındaki denge çok önemlidir.
2. Haşlanmış nohut, büyük bakır kazanlarda meşe odunu ateşinde kızdırılmış kumda kavrulur.
3. Yapımda kullanılan nohut, Ağın'ın kireçli toprak yapısında doğal ortamda yetişir. Tüylü ve kalın kabukludur. Kabuğu kolay ayrılır (bu özellik, leblebi yapımının ileriki aşamasında kolaylık sağlayan bir unsurdur).
4. Kazanlarda kullanılan kum, ilçenin Bademli köyünde "kaya kumu" olarak adlandırılan bir kumdur. Magnezyum açısından zengin olan kum, inceliğiyle deniz kumuna benzer ve ısıyı dengeli verir.
5. Usta ellerde belli bir kıvama getirilen nohut, eleklerle kızgın kumdan ayrılır. Daha sonra telis denilen çuvallara konarak yine usta ellerde yoğrulur/üfelenir. Bu işlemde denge çok önemlidir. Bir taraftan nohutu kabuğundan ayırmak amaçlanırken, bir taraftan da nohutun bölünmemesi gerekir. Daha sonra elek yardımıyla leblebi haline gelen nohut kabuklarından ayrıştırılır.
6. Ağın leblebisi yenildikten sonra mide ve bağırsakta rahatsızlık yaratmaz.
Dikkat ettiyseniz Ağın leblebisinin her aşamasında denge, hassasiyet ve kelimenin tam anlamıyla ustalık gerekir. Tuzlu suda haşlanmasından, kumun kızgınlığına, kızgın kumda kavrulma oranına, çuvallarda üfelenmesine kadar... Bunlardan birisinde bile yanlış zamanlama veya dengesiz hareket etseniz ya nohut parçalanır ya kumda iyi pişmez veya yanar.
Bir de ürün ve malzeme farklı olursa yine sonuç olumlu olmaz. Başka bir yerden gelen kum Bademli köyündeki kumun yerini tutamaz. Aynı şekilde başka bir yerde yetişen nohut da, Ağın'da yetişen nohutun yerini tutamaz. Başka yerden gelen nohut veya başka yerden gelen kumla üretim denemeleri yapılmış ve başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Şu ana kadar yazdığım Ağın leblebisinin yapım yöntemi geleneksel yöntemlerdir. Bu yöntemle talepleri karşılamak günümüz koşullarında çok mümkün değil. O nedenle modern teknoloji makineleriyle Ağın leblebisi yapımına geçilmiş durumda. Bu konuda yerel yöneticiler, dernekler ve özel girişimcilerin çalışmaları var. Gördüğüm kadarıyla modern teknikle yapılan Ağın leblebisinde de geleneksel yapım standart ve lezzetini yakalamış görünüyorlar.
Bu anlamda Ağın'ın idarecilerini ve halkını, coğrafi işaretli Ağın leblebisinin önemini idrak etmiş olmalarından ötürü tebrik etmek gerekir. Ağın leblebisinin üretimi, tanıtımı ve pazarlanması yönünde tüm ilçe bir gayretkeşlik içerisinde.
Bu yönde Ağın Belediyesi, leblebinin kısaltılmış ismi haline getirdikleri "Lebi" adında bir karakter yaratmış. Maskot olarak çizilmiş Lebi, sadece Ağın leblebisini tanıtmıyor aynı zamanda Ağın'ın tarihi ve doğal güzelliklerini de bir videoyla tanıtıyor.
Yakın gelecekte Ağın leblebisinin tüm yurt sathında daha iyi tanınacağını düşünüyorum. Bu ünün yurtdışına taşması için herhangi bir engel görmüyorum. Artan talebin kaliteyi düşürmeden nasıl karşılanacağı önemli bir husus. Bu da Ağın'ı yönetenlerin birinci olarak planlaması gereken bir unsur.
Ağın leblebisini tatmayanlar için gün Ağın leblebisini tatma günüdür. Ancak bu konuda bir uyarı yapmadan geçemeyeceğim. Aldığınız ürünün Ağın'da yapılmış olmasına özellikle dikkat edin. Daha ucuz fiyatlara başka yerlerde yapılmış sahte Ağın leblebisi almayın. Bu takdirde daha en baştan gerçeğini yemediğiniz için olumsuz bir bakış açısına sahip olabilirsiniz. Hem de gerçeğinin size yaşatacağı güzellikleri yaşamamış olursunuz.
