Zaman zaman dilimin pelesengi olur: “Siyâh ebrûların duruban çatma”. Günün herhangi bir saatinde, beynimde döner, beni duygu sarmalına alır: “Siyâh ebrûların duruban çatma / Gamzen oklarını sineme atma...”
Sekiz onluğa bir gıdım kalan yaşıma rağmen, “ilk kez” takıntısı da başladı. Tabi kireçlenmiş beyin damarlarım geçit vermeyince hatırlayamıyorum. Kendimi zorluyorum ve başıma ağrılar giriyor:
“Siyâh ebrûların duruban çatma
Gamzen oklarını sineme atma
Sana gönül verdim beni ağlatma
Benim gözüm nûru gönlüm süruru…”
Bu şarkıyı ilk kez ne zaman dinlemiştim? Haydi buyurun bakalım, cevaplayın.
Radyonun radyo olduğu günleri yaşadım. O radyo ki, eğlendirmekle birlikte bilgi aktarıcı, eğiticiydi. Musikinin her türü bir sistem içinde yayınlanırdı. İşte onlardan biri de meydan fasıllarıydı. Şimdi genç arkadaşlarımız meydan faslının ne olduğunu bilmeyebilirler. Tanımlayayım:
“Hepsi aynı makamda olmak üzere form bakımından büyükten küçüğe ve usul bakımından ağırdan yürüğe doğru sıralanmış eserlerin icra edilmesi suretiyle verilen konsere” meydan faslı deniyor. Radyoda her gün değişik bir makamın faslı yayınlanırdı ki, o yılların en ünlü saz sanatçıları (sazendeleri), en ünlü sanatçıları (hanendeleri) seslendirirdi. Hüseyni ve uşşak faslına bayılırdım. İşte bu fasıl içinde yorumlanan şarkılardan biri Lemi Atlı’nın aksak usuldeki bestesiydi:
“ Siyâh ebrûların duruban çatma”
Gidişim, hayra alamet değil. Bilmem hangi “mani!” ikliminde dolaşıyorum:
Gönül denizime ilk demir atan şarkı hangisi? Sanki “kim milyoner olmak ister” yarışmasındayım, gecenin bir yerinde karşıma çıkıverdi. Şükür cevaplamam zor olmadı.
Ortaokulun bilmem kaçıncı sınıfındayım. Çocuk sayılırım. Benden bir veya iki yaş büyük üst sınıfta bir kızın çıngısı gönlüme düştü ki, aman Allah yanıyorum. Nasıl düştü? Okulda trampet çalacaklar. Benim elimdeki trampeti istedi. İlk kez sesini duydum. Gözünü yakından gördüm. Bütün rabıtam bu kadar. Ben yıllarca yandım tutuştum ama, ne kızın ne başka birinin haberi olmadı. Sonradan öğrendim ki, ben “platonik” olmuşum. İşte o günlerde Şarkışla’nın sinemasında pazar günleri bayanlara film oynatılırdı. Bir saat önceden sinemanın hoparlöründen şarkı sesleri duyulur, ilçe çarşısının her yanından işitilirdi:
“Kalbimi bezlederim mihnet ü zevkle dilesen
Bir muhabbet kuşu da ben olurum sev diye sen
Sevginin meltemidir şimdi ruhumda esen ah esen
Bir muhabbet kuşu da ben olurum sev diye sen…”
Zeki Müren söylüyordu. İlk plağında bu şarkıyı 1951’de okumuştu ama, ben ilk kez âşık olduğum kızı hayal ede ede 1960’da sinemanın hoparlöründen dinlemiştim. O gün bugün 66 yıldır dinler de dinlerim.
Şimdi dönelim, siyah ebrulara.
Lemi Atlı’nın uşak makamında bestesi. Umarın sizce de öyledir. Bence güzel bir şarkı. Güftesi kimin?
Dört yüz yirmi yıl önce vefat ettiğini bildiğimiz Kul Mehmet’in şiiri. Şiirin tamamını aktardıktan sonra Kul Mehmet’in hayatından birkaç cümle edeyim:
“Siyâh ebrûların duruban çatma
Gamzen oklarını sineme atma
Sana gönül verdim beni ağlatma
Benim gözüm nûru gönlüm sürûru
Bir od düşmüş dağlar gibi yanarım
Ma’zûl olmuş beyler gibi dönerim
Ay efendim senin yolun önlerim
Benim gözüm nûru gönlüm sürûru
Yemeden içmeden küllî beriyim
Senden ayrılalı cansız diriyim
Sinem üstünde bir kuru deriyim
Benim gözüm nûru gönlüm sürûru
Öğüttür verdiğim tut benim sözüm
Severim demeye tutmadı yüzüm
Ay efendim benim ay iki gözüm
Benim gözüm nûru gönlüm süruru”
Kul Mehmet, Üveys Paşa’nın oğluydu. Bir şiirinden aslen Sivaslı olduğu anlaşılıyordu. İyi bir öğrenim görmüş, devlet hizmetine girmişti. Bir süre Aydın sancağında muhassıllık (vergi memurluğu) yaptı. Celalî isyanları sırasında vezirlik rütbesine yükseltildi.
Kul Mehmet, Divân geleneğine özenerek şiirler yazmıştı ama, halk şiiri tarzında yazdıklarında başarılıydı. Aşk ve tabiat temalarını işlediği koşmaları dikkat çekmişti. Hangi şairlerin “Kul” mahlası aldıkları ayrı bir konu. Bir gün yazarım. Ama o bir şiirinde kimin kulu olduğunu şöyle anlatmıştı.
Her dem yüzüme gül gibi
Gülen dilberin kuluyum
Ben ağladıkça yaşımı
Silen dilberin kuluyum
Naz ile salan başını
Oynatıp gözü kaşını
Rahmedip ben yoldaşını
Anan dilberin kuluyum
Mağrur tutmayıp kendini
Alçak tutuban gönlünü
Arayıp derdimendini
Bulan dilberin kuluyum
Soyunup giren koynuma
Rahimsiz gelmez aynıma
Siyah zülfünü boynuma
Salan dilberin kuluyum
Kul Mehmet eydür ferman
Hastasına eder derman
Benimle her gece mihman
Olan dilberin kuluyum
Birkaç cümle de şarkımızın bestekarı Lemi Atlı’yı anlatayım: Lemi Atlı ya da Hâlid Lemi Atlı 1860’da Üsküdar’da doğdu, 25 Kasım 1945’de vefat etti. 14 yaşında Hacı Arif Bey'le tanıştı ve ondan ders aldı. Genç yaşta besteci olarak üne kavuştu. 500 kadar şarkı bestelediği söylense de şarkılarının büyük bir kısmı notaya alınmadığı için unutuldu. 168 şarkısı günümüze geldi. İstiklal Marşı için yapılan beste yarışmasına katılmıştı. Kabri Erenköy Sahrayıcedit Mezarlığı'nda bulunuyor.