Zorunlu iskân kararları, doğası gereği özgürce hareket etmeye alışmış Yörük aşiretleri arasında büyük dirençle karşılanmıştı. Bu sıkıntılar ozanların sazına, diline yansımış, yüzyıl farkıyla Karacaoğlan, Budala ve Dadaloğlu gibi âşıkların, destan ve ağıtları günümüzde de söylene gelmekteydi.
17. Yüzyılda zorunu göçe karşı duygularını dile getiren Karacaoğlan, göçün politik kavgasından çok, getirdiği gurbet, ayrılık, sıla hasreti ve sosyal düzenin bozulması gibi sorunları işlemişti.
“Yurdundan göç eylemiş hep güzeller
Gökde turnalar da çığrışıp gider
Altı Arap atlı tuğlu vezirler
Katarda mayalar buz(u)laşıp gider
Yaz olunca her dereler çağlaya
Dostu yoktur deli gönlüm eğleye
Güzeller çekmiş göçünü yaylaya
Hanı yaylam deyü arz(u)laşıp gider
…..”
Rakka veya Harran gibi iklimine alışık olmadıkları sıcak ve kurak bölgelere yerleştirilen Yörüklerin büyük kısmı fermanlara uymayarak İçel, Aydın ve Toroslar gibi eski yurtlarına geri kaçmışlardı.
Dadaloğlu Avşar elleri şiirinde merkezi hükümetin, göçebe yaşayanları yerleşik hayata geçirmesine karşı direnişi dile getirmekte, adeta haykırmaktaydı:
“Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eyler ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
Belimizde kılıcımız kirmani
Taşı deler mızrağımızın temreni
Hakkımızda devlet etmiş fermanı
Ferman padişahın dağlar bizimdir
Dadaloğlu’m yarın kavga kurulur
Öter tüfek davlumbazlar vurulur
Nice koç yiğitler yere serilir
Ölen ölür kalan sağlar bizimdir
Hayat tarzları gereği yazın yaylaya çıkan, kışın ovaya inen Avşarlar ve yörükler, sıtma yuvası sıcak Çukurova ovalarına kalıcı olarak yerleşmeyi reddettiler. Fırka-i İslahiye ordusu ile göçerler arasında Toros dağlarında kanlı çatışmalar oldu. Yörükler, yavaş yavaş yerleşikliğe, çiftçiliğe geçişin koşullarını buldular. Anadolu' da nüfus yoğunluğunun fazla olmaması yerleşik düzene geçişi sağladı.
Günümüzde Yörüklerin nerelerde bulunduğunu söylemek için tarihi geçmişe bakmak gerekiyor:
Malazgirt zaferinden sonra bütün Anadolu’ya, 24 Oğuz boyuna mensup kabileler fetih heyecanı, yeni yurtlar bulmak arzusuyla akmağa başladı. Anadolu Yörüklerden oluşmuştu. Türkiye'nin mayası Yörüklerdi.
Coğrafi sınırlar net olmamakla birlikte, Anadolu'nun batısında kalan göçebelere genellikle Yörük deniyordu. Doğu Anadolu, Güney Anadolu ve Horasan hattındakiler de Türkmen olarak anılıyorlardı.
Osmanlı Devleti’ni kuran Ertuğrul Gazi ve Osman Gazi, Kayı boyu, köken olarak konar-göçer Yörük-Türkmen aşiretlerindendi. Rumeli'de fetihler yapan ünlü akıncı beyi Turahan Bey de Yörük’tü.
Ataları Yörük olan Atatürk, “Kara çadırda yaşayan Yörük, bu milletin özüdür,” derken, kökümüze, ruhumuza ayna tutmaktaydı Hakkında türküler yakılan işgalcilere karşı direnen Yörük Ali Efe’yi de hatırlayabiliriz:
“Şu Dalma'dan geçtin mi / Soğuk sular içtin mi / Efelerin içinde / Yörük Ali'yi seçtin mi // Hey gidinin efesi / Efesi efelerin efesi …..”
Osman Bey, Söğüt civarındaki Yörüklerin liderliğini babası Ertuğrul Bey' den 1281 yılında devralmıştı. Başlangıçtaki küçük aşiret, Beyliğe - Beylikten Cihan Devletine ulaşmıştı.
Yörükler, geniş bozkırlarda ve yaylalarda özgür yaşamayı seviyorlardı. Zora sokulmaktan hoşlanmazlardı. Doğayı çok iyi bilirler, israfa kaçmadan korurlardı. Hayvancılık, çobanlık ve tarımla uğraşırlardı. Sözlerinin erleriydi. Kendilerini şöyle tanımlıyorlardı:
Türk oğlu Türk’ tür özümüz bizim,
Yayladan yaylaya gider göçümüz bizim,
Tarihe şan vermiştir ceddimiz bizim,
Oğuz ile Osmanlı’dır kökümüz bizim.
Yarın ki yazımda Yörük giyim kuşamından söz edeceğim.
