Bursa’da Suyun Tarihçesi
Bursa’da suyun tarihi Kuruluş Dönemi, Osmanlı Dönemi, Cumhuriyet Dönemi ve 1990 Sonrası Dönem olmak üzere dört başlık altında ele alınabilmektedir.
Kuruluş Dönemi
Bursa’nın ilk su tesisleri M.Ö. 200 yıllarında bu bölgede kurulan Bithynia krallığı zamanında inşa edilmiştir. 200 yıllarında Kartaca Kumandanı Annibal Kuzey Afrika’da Zama savaşlarında Roma ordularına yenildikten sonra, Bithynia Krallığı’na sığınmış ve Bithynia Kralı Prusias I, şehirde yaptırdığı değişik imar faaliyetleri hususunda Annibal’dan faydalanmıştır. Bithynia Kralı Prusias’ın isteği üzerine M.Ö. 202 yıllarında, Kumandan Annibal tarafından Pınarbaşı suyu üzerine yapılan isale ve şebeke vasıtasıyla şehre getirilmiştir. Pınarbaşı’nda kurulan ve “çarşaf su yapısı” olarak adlandırılan yapıdan su derine döşenen künklerle evlere dağıtılmıştır. Bursa şehrinin kuruluşundan günümüze gelmiş bir diğer eser ise Hisar’dır. Kırkodalar Mahallesindeki iki evin bahçesinde bulunan ve on üç basamak merdivenle inilen yer altı iki çeşmeden oluşmaktadır. Bu çeşmelerin de Kumandan Annibal tarafından yapıldığı söylenmektedir.
Osmanlı Dönemi
Osmanlı döneminde Bursa’da sıcak ve soğuk su kaynaklarından istifade edilerek çok sayıda çeşme, su kanalı ve hamam yaptırılmıştır. 1. Murat zamanında Yeni Türk Oymaklarının oluşturduğu yerleşim birimlerine, Pınarbaşı suyunun ulaşması mümkün olmadığı için bu menbaın üst tarafında bulunan Akpınar suyu getirilmiştir. Aynı dönemde Gökdere ’den Hisardaki saraylara gelen saray suyu da ilk kez 1395 yılında şehre verilmeye başlamıştır.
Yıldırım Bayezit zamanında da kendi adını taşıyan camii ve külliyesine, Akçağlayan Menbaını künklerle ve kanallarla, aynı zamanda Pınarbaşı suyunu da Ulucami ve Çakırhamam civarına iletmiştir. Kanuni Sultan Süleyman zamanında Baş Mimar Acem Ali’nin vefatından sonra Mimar Sinan tarafından sular Çekirge’ye isale edilmiş ve Gül Pınarı künklerle isale edilerek şehre 12 km’ den su getirilmiştir. 1905’te Reşit Mümtaz Paşa ilk kapsamlı içmesuyu projesini hazırlatmış ve Gökdere’de bir dere kaptajı, isale hattı, dere geçitleri için yapılan köprüler, filtre, iki adet 1000 ton kapasiteli depo ve 72 km’lik şebeke inşa edilmiştir. İnşaat 1911 yılında tamamlanmış olup, Bursa bu sayede 150 adet hayrat çeşme kazanmıştır. Bonmaison’un çabaları ile 1915-1916 yılları arasında 75 km şebeke inşaatı gerçekleştirilmiş ve su abonesi sayısı 2000 civarına ulaşmıştır. Bursa’nın bol su kaynaklarına sahip olması, şehirde çok sayıda değirmenin oluşturulmasında etkili olmuştur. Bursa’ da bulunan değirmenlerin çoğu, şehrin içerisinden geçen dere kenarlarında kurulmuş ve su gücü ile çalıştırılmıştır. Suların paylaşımı meselesi ise belirli kurallar içerisinde gerçekleştirilmektedir. Kanallardan akan suyun kullanımı belirli şahıslara, toplumlara veya kurumlara tahsis edilmiştir. Osmanlı döneminde Bursa’ da bulunan su kanallarının, özellikle mahalle halkı tarafından kurulan vakıflar vasıtasıyla, bakım ve onarımları gerçekleştirilmiştir.
Devamı yarın…
