Sultan 3. Ahmet’in annesi Gülnuş Emetullah Sultan tarafından 1708-1711 yılları arasında yaptırılan Valide-i Cedid Camisi, klasik Osmanlı mimarisinin son büyük temsilcilerinden biri olarak kabul ediliyor. Mimar Sinan ekolünün güçlü izlerini taşıyan yapı, aynı zamanda Lale Devri’nin yenilikçi ve zarif anlayışına geçişin ilk sinyallerini veren bir prototip olma özelliğiyle öne çıkıyor.
ANNE SEVGİSİNİN MİMARİ NİŞANESİ
Caminin ruhunu yansıtan en önemli detaylardan biri, bizzat bir hattat olan Sultan 3. Ahmet’in kaleminden çıkan levhadır. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dr. Öğretim Üyesi Mahmut Sami Kanbaş, yapının bu manevi yönüne dikkat çekerek, "Camide 3. Ahmet imzasıyla görebileceğimiz bir levhayla karşılaşırız. Oğlu 3. Ahmet, kendisi de bir hattat olduğundan caminin içine 'Cennet annelerin ayakları altındadır' levhasını yazmış. Padişahın, adeta annesine olan sevgisinin bir nişanesi olarak inşa edilmiş bir cami diyebiliriz" ifadelerini kullandı.
MİMARİDEKİ EKOLOJİK DOKUNUŞ: KUŞ EVLERİ
Caminin dış cephesinde yer alan ve türünün en zarif örnekleri arasında gösterilen kuş evleri, Osmanlı’nın canlıya olan hürmetini mimariye nakşediyor. Adeta küçük bir Türk evinin veya caminin minyatür prototipi şeklinde tasarlanan bu evler hakkında Mahmut Sami Kanbaş, "Kuş evleri camiyle bir bütün olarak inşa edilmiş. Ekolojik dengenin unutulmadığı, 'Yaratılanı severiz, Yaradan'dan ötürü' kelam-ı kibarının da gerçek hale getirildiği, serçelerin, güvercinlerin ve diğer kuşların barınma alanları olarak ama alelade bir barınma değil, adeta bir Türk evinin veya bir cami yapısının prototipinin cami duvarına işlenmiş olduğu bir güzellik görüyoruz" dedi.
RAMAZAN GELENEKLERİNİN MERKEZİ
Üsküdar’da ramazan ayı, Yeni Valide Camisi ve Mihrimah Sultan Camisi arasındaki tatlı bir musiki yarışı ile canlanıyor. İki cami müezzinlerinin karşılıklı okuduğu ezanlar ve enderun usulü teravih namazları, semtin yüzyıllardır süregelen ruhunu yaşatıyor. Kanbaş, bölgedeki bu geleneği, "Burada Mihrimah Sultan ile Yeni Valide Sultan Camilerinde sanki birbirleriyle yarışırcasına ezanlar, mukabele usulüyle okunur. Önce Yeni Valide Camisi'nden müezzin çıkar, ezanı makamla okur, daha sonra onu Mihrimah Sultan Camisi'nin müezzini takip eder. Aynı zamanda Osmanlı'da enderun mektebinde yetişmiş hocaların ramazanda, enderun usulüyle kıldırdığı teravih namazlarının ayrı bir neşesi görülür" sözleriyle özetledi.