Denizlerde kaybolan, terk edilen veya kopan balıkçı ağları, suyun altında sessiz katil olarak yaşamı tehdit etmeye devam ediyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) bilim insanları, Avrupa Birliği destekli 'ROWER' projesiyle bu kirliliğe karşı teknolojik bir savaş başlattı. 14 ülkeden 34 ortağın yer aldığı 12 milyon avroluk dev bütçeli proje, su altındaki ekosistemi eski sağlığına kavuşturmayı hedefliyor.
EKOSİSTEMİN ÜZERİNDEKİ GİZLİ TEHLİKE
"Hayalet ağlar" olarak adlandırılan bu atıklar, denizde kaldıkları süre boyunca kontrolsüz bir şekilde balık ve diğer organizmaları avlamaya devam ediyor. Bu durum sadece biyolojik çeşitliliğe zarar vermekle kalmıyor, aynı zamanda habitatın bozulmasına ve ciddi ekonomik kayıplara yol açıyor. Parçalanan bu ağlar zamanla mikroplastiklere dönüşerek besin zinciri yoluyla insan sağlığını da tehdit eder hale geliyor.
SU ALTI ROBOTLARI VE STEREO KAMERALAR DEVREDE
Proje kapsamında uygulanacak yenilikçi teknikler, alışılagelmiş temizlik yöntemlerinin ötesine geçiyor.
-
ROV (Su Altı Robotları): Hayalet ağların tespiti ve en az tahribatla yerinden çıkarılması için özel su altı araçları geliştiriliyor.
-
Yapay Zeka ve Stereo Kamera: Su altındaki canlı çeşitliliği ve habitatın durumu, yapay zeka destekli kamera sistemleriyle anlık olarak izlenecek.
-
Ekosistem Restorasyonu: Belirlenen pilot bölgelerde kapsamlı temizlik yapılarak, habitatın kendi kendini onarma süreci bilimsel verilerle takip edilecek.
'KİLOMETRELERCE UZUNLUKTA AĞLAR VAR'
KTÜ Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi’nden Prof. Dr. Coşkun Erü, durumun ciddiyetini, "Denizin altında birikmiş veya serbest yüzen bu ağlar, yıllarca avlanmaya devam ediyor. Bölgede uzunluğu kilometrelere varan terk edilmiş ağlar bulunuyor. Hedefimiz, inovatif tekniklerle bu habitatı iyileştirmek ve biyolojik çeşitliliği korumak" sözleriyle vurguladı.
Doç. Dr. Rafet Çağrı Öztürk ise projenin asıl amacının ekosistem restorasyonu olduğunu belirterek, geliştirilecek su altı cihazlarıyla deniz tabanına en az zararı vererek bu katilleri su dışına çıkaracaklarını ifade etti.
Karadeniz'de deniz kirliliğine neden olan ve biyoçeşitliliğe zarar veren 'sessiz katil hayalet ağlar' olarak adlandırılan atık balık ağlarının, ekosistem restorasyonuna etkisini, Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden (KTÜ) bilim insanları, yenilikçi tekniklerle inceleyecek.
'ROWER' adlı yeni projeyle; su altı robotları ile hayalet ağların tespiti ve çıkarılması hedeflenirken, kamera ve yapay zeka destekli sistemlerle de su altındaki canlı çeşitliliği anbean izlenecek.
Denizlerde artan kirlilik ve aşırı avlanmanın yanı sıra özellikle 'sessiz katil hayalet ağlar' olarak adlandırılan atık balık ağları, deniz ekosisteminin geleceğini tehdit ediyor. Trabzon'da Avrupa Birliği (AB) İnterreg programı kapsamında; 2024 yılında başlatılan BlackNETs projesi ile Karadeniz'de deniz kirliliğine neden olan hayalet ağların tespiti ve temizlenmesine yönelik çalışma yürütüldü.
Türkiye'nin yanı sıra Romanya, Gürcistan ve Bulgaristan'ın yer aldığı proje kapsamında; deniz altında biriken, su içerisinde serbest halde bulunan terk edilmiş ağlar ile av malzemelerinin yerleri tespit edilerek Karadeniz'den yaklaşık 10 bin ton hayalet ağ toplandı.
2026 yılında tamamlanan projede, balıkçıların denize attıkları ağlardan kopan ve hayalet ağ olarak tabir edilen ağlarda deniz ekosisteminin geleceğini tehdit ettiği, canlı çeşitliliğini azalttığı ve parçalanarak mikroplastik kirliliğine dönüştüğü tespit edildi.
