Haber-fotoğraflar: Nurşen İlhan
İstanbul, tarihi yapıları, eşsiz manzaraları ve yüzyıllara uzanan hikâyeleriyle keşfedilmeyi bekleyen pek çok güzelliği içinde barındırıyor.
Kentin günlük koşuşturması içinde kimi zaman gözden kaçan, kimi zaman da varlığı unutulan bu özel mekânlar, İstanbul’un kültürel mirasını yaşatmaya devam ediyor. Boğaz’ın kıyısında tüm zarafetiyle yükselen tarihi Vaniköy Camii de mimarisi, huzur veren atmosferi ve büyüleyici manzarasıyla İstanbul’un hafızalarda yer edinmeyi hak eden güzellikleri arasında bulunuyor.
15 Kasım 2020’de çıkan yangında ağır hasar gören tarihi Vaniköy Camii, Kalyon Vakfı’nın üstlendiği restorasyonla yeniden ibadete açılmıştı. 100 kişilik ekibin gece gündüz süren çalışmalarıyla 20 ayda camii ibadet ve ziyaret etmek isteyenlerin hizmetine sunuldu.
İstanbul Boğazı’nın Anadolu Yakası’ndaki tarihi yalı camilerinden Vaniköy Camii'nin, çıkan yangında ahşap çatısı ve mahfil bölümü tamamen yanarken hünkâr kasrının iç mekânları da kullanılamaz hâle gelmişti.
Kalyon Vakfı, “Geçmişe vefa, geleceğe değer” misyonuyla tarihi yapının restorasyonunu gönüllü olarak üstlendi. Koruma ilkelerinin doğru ve eksiksiz uygulanabilmesi amacıyla araştırma ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirildi.
Yangın sonrası sekiz ay süren projelendirme sürecinin ardından, Temmuz 2021 sonunda projenin onaylanmasıyla uygulamaya geçilmişti. Yaklaşık 100 kişilik ekibin çalışmaları sonucunda 20 ayda ihya edilen cami, 2023 mart ayında yeniden ibadete açıldı.
Vaniköy Camii’nin bulunduğu bölge, Sultan IV. Mehmed tarafından burada bir Türk köyü kurması amacıyla şehzadelerinin hocası Vanî Mehmed Efendi’ye bağışlandı. Van’da doğup büyüdüğü için “Vanlı” anlamındaki “Vanî” adıyla anılan Mehmed Efendi’nin bölgedeki faaliyetleriyle semt, “Vanî’nin köyü” anlamında Vaniköy olarak tanındı.
Vanî Mehmed Efendi’nin semte kazandırdığı medrese, çeşme ve yalıların yanı sıra en bilinen eserlerinden biri olan cami, 1665–1666 yıllarında inşa edildi. Yapıya, 18’inci yüzyılda Sultan I. Mahmud tarafından hünkâr mahfili ve kasrı eklendi. Yıllar boyunca padişahların da uğrak yerlerinden olan caminin mülkiyeti, mülhak hayrat Vani Mehmed Efendi Vakfı’na ait bulunuyor.
Vanî Mehmed Efendi kimdir?
Uzun bir tahsil hayatının ardından Erzurum’a yerleşen Vanî Mehmed Efendi, verdiği vaazlarla halkın ve yöneticilerin dikkatini çekti. İstanbul’a davet edilmesinin ardından Sultan IV. Mehmed’in huzur sohbetlerine katıldı ve şehzadelere hocalık yaptı.
Kendisine İstanbul Vaniköy ve Bursa’nın Kestel ilçesinde araziler verilen Vanî Mehmed Efendi; Erzurum, İstanbul ve Kestel’de birer cami yaptırdı. İstanbul ve Kestel’de medrese, ev ve yalı gibi yapılar da inşa ettirdi.
Arâʾisü’l-Ḳurʾân ve Nefâʾisü’l-Furḳān ve Ferâdîsü’l-cinân, Aʿmâlü’l-yevm ve’l-leyl ve Tasavvufî Bid’atlardan Sakınmaya Dair Bir Risâle adlı eserleri bulunan Vanî Mehmed Efendi’nin, devlet büyüklerine gönderdiği mektupları bir araya getiren Münşeât adlı kitabı da Ayasofya Kütüphanesi’nde yer alıyor.
